Rouwen is als varen in een roeibootje
Rouwen verloopt niet in vaste stappen of fasen. Iedereen gaat op zijn eigen manier om met verlies, en dat kan soms moeilijk te begrijpen zijn, zeker als je iemand in je omgeving wilt ondersteunen.
In dit artikel ontdek je hoe het duale procesmodel van rouw van Stroebe en Schut helpt om beter te begrijpen wat er in iemand omgaat. Zodat je met meer zachtheid en inzicht naast iemand kunt staan in een moeilijke periode.
Rouwen wordt vaak beschreven aan de hand van modellen. Maar niet elk model voelt even herkenbaar…
Rouw wordt vaak uitgelegd aan de hand van modellen, zoals de fasetheorie van Elisabeth Kübler-Ross of het takenmodel van William Worden. Ze proberen houvast te bieden in iets wat moeilijk te begrijpen is.
Maar wie iemand in zijn omgeving ziet rouwen, merkt al snel dat het niet zo eenvoudig is. Er bestaat geen universeel rouwproces. Iedereen gaat op zijn eigen manier om met verlies, en dat volgt zelden een vaste volgorde van fasen of taken.
Die klassieke modellen kunnen soms de indruk wekken dat rouw iets is wat je “afrondt”. Dat je, eens je alle stappen doorlopen hebt, je verlies kunt accepteren en weer verder kunt.
In de praktijk voelt dat voor veel mensen anders. Rouw laat zich niet afronden. Het beweegt, verandert, en blijft op een bepaalde manier altijd met je verbonden.
Het duale procesmodel van rouw van Stroebe & Schut
Het duale procesmodel van Stroebe en Schut beschrijft rouw als een beweging tussen twee kanten:
→ verlies
→ herstel
Volgens dit model is rouwen geen rechte lijn, maar een voortdurend heen en weer bewegen tussen deze twee polen.
Soms is je aandacht volledig gericht op het gemis. Op andere momenten ben je bezig met het leven dat verdergaat.
En precies dat schakelen… dat is een gezond rouwproces.
Verliesgerichte momenten
De verliesgerichte kant gaat over alles wat met het gemis te maken heeft.
Je relatie met je dierbare staat hier centraal.
- Herinneringen ophalen
- Praten over wie je mist
- Foto’s bekijken of ophangen
- Een kaarsje branden
- Het graf bezoeken
- Verdriet en emoties toelaten
- Muziek luisteren die raakt
- …
Dit zijn momenten waarop je bewust stilstaat bij wat er was, en wat er nu ontbreekt.
Herstelgerichte momenten
De herstelgerichte kant gaat over het leven dat verdergaat, hoe moeilijk dat soms ook is.
- Werken of dagelijkse taken opnemen
- Afspreken met vrienden
- Voor je gezin zorgen
- Even afleiding zoeken
- Iets gaan drinken of naar de film gaan
- Stap voor stap nieuwe routines opbouwen
- …
Dit betekent niet dat je het verlies “achter je laat”.
Het betekent dat je probeert om opnieuw plaats te maken voor het leven.
Rouwen is een slingerbeweging
Volgens het duale procesmodel van rouw beweeg je voortdurend tussen deze twee werelden.
De ene persoon voelt zich meer naar het verlies getrokken, de andere eerder naar herstel.
En ook dat kan doorheen de tijd veranderen.
In het begin is er vaak meer ruimte voor verlies.
Later komt er soms voorzichtig weer meer ruimte voor het leven.
Maar er is geen juiste volgorde. Geen juiste manier.
Alleen jouw manier.
Hoe kinderen rouwen
Bij kinderen zie je deze slingerbeweging vaak heel duidelijk.
Ze kunnen het ene moment intens verdrietig zijn, en het volgende moment weer spelen of lachen.
Dat kan verwarrend lijken, maar het is een natuurlijk beschermingsmechanisme.
Het helpt hen om het verdriet in kleine stukjes toe te laten, in plaats van erdoor overspoeld te worden.
De metafoor van het roeibootje
Misschien helpt deze metafoor om het nog duidelijker te voelen.
Stel je voor dat je in een roeibootje zit.
Met in elke hand een roeispaan.
Om vooruit te gaan, heb je beide nodig.
Gebruik je alleen de ene roeispaan, dan draai je rondjes.
Je blijft dobberen, zonder echt vooruit te komen.
Zo werkt het ook bij rouw.
Als je enkel met het verlies bezig bent, kun je vast blijven zitten in het verdriet.
Als je het verdriet vermijdt en alleen focust op doorgaan, krijgt rouw geen ruimte.
Beide bewegingen zijn nodig.
Soms roeien we wat harder aan één kant.
Soms moeten we bijsturen.
En soms dobberen we gewoon even.
Ook dat hoort erbij.
Wanneer het evenwicht zoek raakt
Wanneer iemand langdurig vastzit in het verlies, spreken we soms van vastgelopen rouw.
Maar ook het omgekeerde bestaat: gevoelens onderdrukken en vermijden, waardoor rouw geen ruimte krijgt.
In beide gevallen raakt het evenwicht tussen verlies en herstel verstoord.
Hoe kun je iemand ondersteunen in rouw?
Wie rouwt, beweegt voortdurend tussen gemis en proberen verdergaan.
En net in die beweging kan het helpend zijn als iemand laat voelen:
je staat er niet alleen voor.
Soms zit dat in woorden.
Maar vaak ook in een klein, tastbaar gebaar dat blijft.
Voor wie iemand wil ondersteunen in een moeilijke periode, kan een warm en zorgvuldig gekozen
troostcadeau helpen om dat gevoel van verbondenheid zichtbaar te maken.
Misschien herken je jezelf in deze manier van rouwen.
Of misschien zie je iemand rondom je die hiermee worstelt.
Wat vaak helpt, is niet proberen het op te lossen,
maar gewoon laten voelen dat iemand er mag zijn, precies zoals het nu is.
Hoi Sigrid,
Met veel belangstelling heb ik je blog gelezen en daarin geef je aan, dat je in je begeleiding een oefening gebruikt, die relateert aan het duaal procesmodel.
Nu ben ik zelf ook begeleider bij rouw en ben nieuwsgierig wat je dan inzet. Zou je dat misschien met me willen delen?
Alvast bedankt.
Miriam Veldhuis
Beste Miriam
Dank je wel voor je interesse. Er zijn verschillende manieren om die slingerbeweging in beeld te brengen. Meestal gebruik ik een tekening om aan het licht te brengen hoe een cliënt aan het rouwen is. Wat vooral nuttig is, is dat de cliënt dan ziet hoe anders anderen in zijn of haar omgeving rouwen. Inzicht in elkaars proces helpt om mekaar beter te begrijpen en raakpunten te vinden is de soms zo verschillende manieren van rouwen.
Met vriendelijke groeten,
Sigrid